Àŋwàꞌànə̀ a mbo
BaHEBER
ǸJIꞌÌNNǓ AŊWÀꞌÀNƏ̀ YÛ
Kaa bɨ sɨ̀ ŋû yìi mə à lɛ ŋŋwàꞌànə aŋwàꞌànə̀ BaHeber aa zî. Lâ a laa mə ŋ̀gàŋ à lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa a mbo bɨ̀Krisèn bìi mə bɨ lɛ mbə baHeber ǹtswe a ɨdɨgə ɨdɨgə aà. À lɛ ŋŋwàꞌànə̀ aa a ndɨ̀ꞌɨ̀tə̂ waa yìi mə bɨ lɛ sɨ yə nɨ̂ ŋ̀gɨꞌɨ aà (13.22; 10.3-11.39) mə tâ bo tsuu abìintɨɨ̀ yaa lǒ mmàꞌàtə ɨ tuu Nwì (4.11; 6.1-8; 10.23,29,35). À lɛ ŋkɨ lɔɔ a nsaꞌa abɛ̀ɛ annǔ àbìintɨɨ bɨ̂Krisèn mə ŋ̀gàŋənnù Nwî baYuda lɛ sɨ to nɨ bɨ̀mânjì bî ghàꞌàtə̀ aà. Ǹlɔɔ nɨ̂ ŋ̀ghɨ̀rə̂ bə̀ zi mə ǹtoo yì ǹsɨgɨ̀nə̀ ma yû à nɨ̂ ànnù nɨ̂ŋkoŋə̀.
A nɨ̂ àkàà yi mbìì ya mə Nwì à lɛ ntsyǎ a njɨ̌m Moses ŋ̀warə bo bɨ̀ bə̌ bi aa, à lɛ nswoŋ mə tâ bɨ̀ ka nlɔgə nɨ̂ ǹnàà ŋ̀wa mmàꞌà nii ghu tǎ tâ yù ka nliꞌinə nɨ̂ ɨ̀bɨ̂ waa. Nàà ya yìi mə bɨ lɛ nzwitə aa, ɨ kwo aa a atu ŋù wa yìi mə à lɛ ŋghɨ̀rə ɨbɨ aa, bɨ tɨgə̀ ǹsiꞌitə ɨbɨ ŋû wa nlɔ̀ꞌɔ̀sə. Ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì ɨ lɛ sɨ mfàꞌà nɨ̂ ɨ̀fàꞌà ma ghû aa a mbo Nwì bo bə̌ bi. Ma ghû ɨ̀fàꞌà bɨ naŋsə ŋŋwàꞌànə mfɨgɨtə aa a nɨ̂ àŋwàꞌànə Leviticus, a mum Mɨ̀kàà yî Ǹlwèn. Nwì a swoŋə̀ nɨ mə tâ bə̂ bi bɨ̀ laa maŋsə tsǒ mə yu kɨ nlaa maŋsə mbə aà (Lev. 11.44,45; 19.2; 20.7). Àŋwàꞌànə baHeber a kwatə̀ nɨ̂ ǹdɨꞌɨ̀ ma yû ǹswoŋə nɨ mə Yesu yìi mə, tsɨ̂tsɔ̀ŋ, à nɨ yu yìi mə à tɨ̀gə Ŋgàŋmàꞌa Nwì yìꞌinə̀ yî ŋ̀wè aa, à zì mə̂ ǹyweensə yiꞌinə̀, ǹtsya a njɨ̀m abìintɨɨ̀; a kuꞌùnə̌ mə tâ bìꞌinə kɨ nlaa maŋsə “nloŋ mə ŋù yìi mə àkòrə̀ nɨzî yi a sɨ̀ laa màŋsə̀ aa kaa à ka yǐ waꞌǎ Mmàꞌàmbi yə̂” (12.14).
Ma mùu ajàŋ àŋwàꞌànə̀ baHeber a ghaà aa nloŋ annǔ ŋghaꞌasə Nwì a mbìì m̀bɔŋ tâ Yesu Kristo à zi bo ajàŋ mə a lɛ ntɨgə ntswe nlɔgɨnə a noò wa mə Yesu à lɛ nzi nɨ̂ àkàà yî fii ya aà. A nɨ̂ ɨ̀nnù tsɨ̀m, Kristo à tsyàtə bə̀ bɨ̀tsɨ̀m. À nɨ Mu Nwì yìi mə à lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋə aà, mə à lɛ nyəgə ayuꞌunə̀ a njɨ̌m ŋgɨꞌɨ aà, ǹtsyatə Moses, bo bɨ̀ ŋ̀gǎŋntoo Nwî tsɨ̀m a mûm Ǹlwèn Mɨ̀kàà, ŋ̀kɨ ntsyatə baangel. Nwi à lɛ ntsə̀rə mə Kristo à nɨ Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè yìi à lwìꞌi nɨ̂ŋkoŋ, ǹtsyàtə ŋgǎŋmàꞌa Nwì ji Nlwèn Mɨ̀kàà. A njɨ̌m Kristo Nwì a yweensə ŋù yìi mə à bìi Yesu aa ŋgaà mɔ̀ꞌɔ, mfiꞌisə yi a mum ɨbɨ, nɨ a mum nɨ̀bɔꞌɔ bo bɨ̀ a ntsǔ nɨ̀wô. Ɨ̀fàꞌà yìi mə ŋ̀gǎŋmàꞌa Nwì ɨ lɛ sɨ fàꞌà aa ɨ lɛ sɨ dɨ̀ꞌɨ̀ aa yìi mə Kristo, tsǒ Ŋ̀gàŋmàꞌa Nwì yî ŋ̀wè, à ka yǐ kuu ghu aà. À lɛ nzì nɨ̂ àkàà yì fiì, yìi mə bɨ warə nɨ̂ àləə nû yi, a tsyatə̀ a yi mbìì ya mə Moses à lɛ nzì nɨ yu aà. Ǹtɨgə ŋkuu a mûm Àdɨ̀gə̀ yî Ǹlàà Maŋsə nɨ̂ àləə̀ yi, ǹsiꞌitə ɨbɨ bə̂ ghu ŋgaà mɔ̀ꞌɔ̂.
Àŋwàꞌànə̀ ma yû à ghaà ànnù ajàŋ mə Kristo à kɨ mbə ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ aa ntsyatə ŋŋwàꞌànə̀ jî mɔꞌɔ̀ (2.9,10, 14-18; 4.15; 5.7-9; 12.3; 13.1). Ka mə Kristo à lɛ mbə Nwî, ǹtswe nɨ màrə̀ yi ntsɨ̀m aa (1.3,8) à lɛ ŋkɨ mbə ŋûmɨ̀sɔ̀ŋ ǹtɨgə mbə tsǒ bɔɔ bɨ maà bi tǎ naŋsə zi a ŋkwɛtə̂ waa (2.14-18).
Ŋ̀gàŋ ŋ̀nwàꞌànə aŋwàꞌànə̀ ma yû à swoŋə nɨ mə bə̀ bìi bɨ yòŋtə̀ nɨ a mbɛ̀ɛ Nwì a ŋghaꞌasə yu aa tâ bɨ̀ tswe nɨ̂ àbìintɨɨ̀, ǹloŋ mə “àbìintɨɨ a bə tuu bə boŋ kaa mbə ŋù tsù a waꞌà ghɨ̀rə̀ tâ Nwì à dorɨtə” (11.6). Ka mə bə̀ bìi mə bɨ bii Nwî bɨ yə ŋgɨꞌɨ aa, a lɔgə̀ noò ŋ̀ghaa nloŋə bə̂ bìi mə bɨ lɛ nɨŋ mɨ̂ntɨɨ̀ myaa a nu Nwì aà (11.1-40), ǹtɨgə ndɨꞌɨtə nɨ̂ bə̀ bɨ Nwî mə bɨ̀ ka nyoŋə Kristo, ǹtɛꞌɛ miꞌi myaa ghu nu, ǹtaŋtɨɨ, ǹtsuu lǒ kaa (12.1-3) tǎ yǐ tswe nɨ̂ ŋ̀kàꞌa ya yìi mə Nwì à kàꞌa nloŋ ŋgaa yàà aà (10.35,36; 6.10).
Bɨ yatə̂ àŋwàꞌànə̀ yû aa laà:
1. Kristo à nɨ yu yìi mə à dɨ̀ꞌɨ Nwî maŋsə aà 1.1-3
2. Kristo à tsyàtə baangel 1.4—2.18
3. Kristo à tsyàtə Moses bo Joshua 3.1—4.13
4. Kristo à tsyàtə ŋgǎŋmàꞌa Nwi tsɨ̀m 4.14—7.28
5. Àkàà ya yìi Kristo à zi nɨ yu aa, a tsyatə yi mbìì yâ 8.1—9.28
6. Àmàꞌanwî Kristo a tsyatə à yi ŋgǎŋmàꞌa Nwì ji mbìì 10.1-11
7. Àbìintɨɨ a tsyatə ɨnnù tsɨ̀m 11.1—12.25
8. Àdɨꞌɨtə̀ bo bɨ̀ ɨ̀nnǔ nlwìꞌìsə̂ 13.1-25
1
Àjàŋ mə Nwì a ghàà a mbo bìꞌinə̀ ǹtsya a jɨ̌m Mû yì aà
1 À lɛ mbə a mbìì Nwì a ghaà nɨ a mbo bɨ̀tà bɨ bɨ̂taà biꞌinə̀ a ŋgaa jî ghàꞌàtə̀ bo bɨ̀ nɨ bɨ̀mânjì bî ghàꞌàtə̀ ǹtsya aa a njɨ̌m ŋgǎŋtoò ji; 2 Lâ fàa ŋgùꞌù a nlwìꞌìsə Nwì à ghàà mə̂ a mbo bìꞌinə̀ ǹtsyà aa a njɨ̌m Mû yì. À lɛ nnaŋsə ŋgɔ̀ŋ ǹjoò tsɨ̀m faa mbi ntsyà aa a jɨ̌m Mû yì ma ghû yìi mə à lɛ ntsɔ̀ꞌɔ nləə nɨ̂ ǹjɨ̂ndâ yì mə tâ à tswe a atû ǹjoò ji tsɨ̀mə̀.
3 Mû yì ma ghû a dɨ̀ꞌɨ̀ nɨghaꞌa nɨ Nwî a ajàŋ yìi mə a ŋwèènə̀ aa, ŋkɨɨ ndɨꞌɨ aa tsiꞌì màrə̀ Nwì. À kɨ mbə yu yìi mə a lə̀ə mbi yǔ ntsɨ̀m tsiꞌì nɨ nɨ̀ghàâ ni nìi mə nɨ tswe nɨ̀ mɨ̀dàꞌà aà. Nòò yìi mə à lɛ nzì nɨ̂ ànnǔ nsìꞌî ɨ̀bɨ bə̂ bɨ tsɨ̀mə̀ aa, à lɛ ntɨgə ntswe a mbɛ̀ɛ̀ nɨ̀kwɛɛ Nwì yìi mə à tswe nɨ̂ àdàꞌa tsɨ̀m aa nî màꞌà a ndəŋə.
Àdàꞌà yìi mə Mu Nwì à tswe nɨ yu aà
4 Nwì à lɛ ŋghɨrə mə tâ àdàꞌa Mû yì tâ à tsyatə yî baaŋgəl tsiꞌi ajàŋ yìi ɨ̀kùm wa mə à lɛ mfa a mbo Mû yì ɨ lɛ ŋkɔꞌɔnə ntsyatə myaa aà.
5 Kaa Nwì lɛ ŋwaꞌa a noò tsù a mbo angel yî tsù swoŋ mə,
“Ò nɨ Mû ghà,
sii, mə̀ nɨ Taà ghò.”+
Kaa Nwì à lɛ ŋwaꞌà kɨ̀ ǹswoŋə a mbo angel yì tsù mə,
“Mə̀ ka bə Taà yì
ta à kɨ mbə Mû ghà.”+
6 Nòò yìi mə Nwì à lɛ ntswe nɨ̂ ǹtoo mû yì yî ǹtsyàmbìì ma ghû fàa mbi aa, à lɛ mbù ǹswoŋ mə,
“Baangel bɨtsɨ̀m tâ bɨ̀ ka mmii nìi.”+
7 À lɛ mbù ǹswoŋ nloŋ baangel bi mə,
“Bo bya mə bo fàꞌa a mbo yu Nwî aa, bo bə aa tsiꞌì tsǒ fɨ̀fə̀rə̀,
ŋkɨ ŋghɨrə mə ŋ̀gǎŋfàꞌa ji ma jû tâ ɨ̀ bə tsiꞌì tsǒ ǹlwǎ mɔꞌɔ.”+
8 Ŋ̀ghɛɛ nɨ̂ m̀bìì m̀baŋnə nswoŋ a mbo mû yì mə,
“Oò Nwì Tâ ànnù nɨfɔ̂ yo tâ à lwiꞌi tsiꞌì nɨ̀ŋkoŋə̀!
O saꞌa bə̂ bo aa nɨ mânjì yìi mə à tsìnə aà.
9 Ò kɔ̀ŋə ànnù yìi mə a tsinə aa, m̀baa annù yìi mə a sɨ̀ tsinə̀ aà.
À nɨ ǹjiꞌì ànnù yìi Nwìŋgɔ̀ŋ, tsiꞌì Nwìŋgɔ̀ŋ ghò, à tsɔ̀ꞌɔ̀ mə̂ gho,
ŋŋɛntə a ndəŋ, mfa nɨdorə a mbo wò ntsyatə ŋgǎŋakòrə̂ jô aà.”+
10 À lɛ ŋkɨ nswoŋ mə,
“Tsiꞌì wò, M̀màꞌàmbî, ò lɛ nlɔ̀gɨ̀nə a mbìì, ǹnaŋsə njoò tsɨ̀m a atu nsyɛ,
ǹlɔgə aa tsiꞌì m̀bô mo nnaŋsə aburə ghu.
11 Ǹjoo mà jû tsɨ̀m ɨ ka yǐ bwɛ, lâ wò wòmbɔŋ ò ka yǐ lwìꞌì nɨ̂ŋkoŋə̀; ǹjoò mà jû
tsiꞌì tsɨ̀m ɨ ka yǐ lwěn sàꞌàkə̀ tsiꞌì tsò ɨ̀tsə̀ꞌə̀
12 Ò ka yǐ kərə njoo mà jû tsiꞌì tsǒ akutə̀
tâ bɨ̀ kwensə tsiꞌì tsǒ àtsə̀ꞌə̀.
La wòmbɔŋ kaa ò sɨ kwensə,
ŋkɨ nlwiꞌi nɨ̂ŋkoŋə̀, kaa ɨlòô jo ɨ waꞌà mɛ̀.”+
13 Nwì à lɛɛ̀ ǹswoŋ aa a mbo ghuu angel mə,
“Tswe fàa a mbɛ̀ɛ̀ àbo mə̀ yî màꞌà,
ǹyweꞌe a noò yìi mə mə̀ ka nɔ̀ŋsə ŋgàŋkɨ̂bàà jô a nsyɛ
tâ ò tɛtə mɨkòrə̂ mo ghu aa ɛ?”+
14 Baangel baŋnə ntɨgə mbə aa bɨ̀ wò aa ɛ? Tɨgə bo bə aa ɨ̀zwì jìi mə ɨ fàꞌà a mbo Nwì; Nwì a toò nɨ̀ waa bo ghɛɛ̀ ŋ̀kwɛtə nɨ̂ bə̂ bìi mə bo tswe nɨ̀ ǹjɨ̂ ɨ̀lòŋ aa ɛ?
+ 1:5 Ps. 2.7 + 1:5 2 Sam. 7.14 + 1:6 Deut. 32.43; Ps. 97.7 + 1:7 Ps. 104.4 + 1:9 Ps. 45.6-7 + 1:12 Ps. 102.25-27 + 1:13 Ps. 110.1