\NormalFont\ShortTitle{Jonah}

{\MT Jonah

\par }{\IS Ya meippanggep ni libluh nan Jonah

\par }{\IP Hi Jonah ey hakey ni prophet di Israel eman ni nampatulan Jeroboam diman. (2 Kings 14:25) Yadda iAssyria ni nambebley appit ni north niyad kasimmilin aggew di Israel ey buhul idan helag Israel. Ya capital ni Assyria ey ya Nineveh. Yadman Nineveh hu nengitu-dakan Apu Dios nan Jonah ma-lat tu peamtaddan tutu-udman e eleg mebeyyag ey mebahbah hu bebley da tep ya lawah ni daka pehpehding.

\par }{\IP Nem eleg pinhed Jonah ni u-unnuden hu inhel nan Apu Dios ni pehding tu, tep yadda tutu-ud Assyria ey buhul idan Israel. Eleg tu pinhed ni meidwatan ida iNineveh ni tsimpuh ni mengngel nunya ma-lat mantuttuyyudda. Tep inamtan Jonah e hedin mantuttuyyudda, man hehmeken Apu Dios ida et eleg tudda kastigua.

\par }{\IP Et mukun impatnan Jonah ni umbesik ma-lat meidawwin Apu Dios et an manlugan di bapor ni umlaw di Tarsis e naka-iddawwin bebley di Nineveh. Nem impaelin Apu Dios hu pewek di baybay et yan nengamtaan idan kamangngunnud bapor e hi Jonah hu gaputun newada pewek ey impedep-ah dad baybay. Nem inhewang Apu Dios hi Jonah, tep indaddan tu hu et-eteng ni deleg ni nengekmun ni hi-gatu et han tu iutad gilig ni baybay.

\par }{\IP Entanni law et u-unnuden Jonah hi Apu Dios et lumaw di Nineveh et tu peamta hu inhel Apu Dios idan tutu-udman. Nantuttuyyudda numan et eleg kastiguen Apu Dios ida ey eleg tu bahbahen hu bebley da. Huyyan libluh nan Jonah ey impeang-ang tu e hedin hi Apu Dios, man tuka hehmeka niya tuka ippaptek ni emin hu tutu-u tu, beken ni yadda hu tutu-ud Israel ni ebuh.

\par }{\IS Ya neitudek eyad libluh:

\par }{\IO 1. Ya nengitu-dakan
{\ND{Apu Dios}} nan Jonah et tu ehelen idan tutu-ud Nineveh e mekastigudda, nem eleg tu u-unnuden. (chapter 1)

\par }{\IO 2. Ya dasal Jonah nan
{\ND{Apu Dios}} eman ni wadad egeh ni et-eteng ni deleg. (chapter 2)

\par }{\IO 3. Ya pidwa tun nengitu-dakan
{\ND{Apu Dios}} nan Jonah di Nineveh et u-unnuden tu law. (chapter 3)

\par }{\IO 4. Ya nengipeang-angan
{\ND{Apu Dios}} nan Jonah ni hemek tu niya tuka pemaptek idan emin ni tutu-u tu. (chapter 4)



\par }\ChapOne{1}{\SH Ya eleg pengu-unnudan Jonah nan
{\ND{Apu Dios}}
\par }
{\PP \VerseOne{1}Hakey ni aggew ey immehel hi
{\ND{Apu Dios}} nan Jonah e u-ungngan Amittai.

\VS{2}Kantuy “Lakkay di Nineveh, e et-eteng ni bebley, et mu peamtaddan tuudman e kastiguen kudda, tep inamtak e nekalliwtan ida.”


\par }{\PP \VS{3}Nem eleg u-unnuden Jonah hu inhel
{\ND{Apu Dios}} ni pehding tu. Ma-nu tep immegah, nem hin-appil kumedek nampelawwan tu e pinhed tun meiddawwin
{\ND{Apu Dios}}. Et lumaw di Joppa ey wada etan bapor ni umlaw di Tarsis
\FTNT{*}{{\FR 1:3 }{\FR{1:3
}}{\FT{Ya Tarsis ey bebley di Spain ni nunman.}}} et baydan tu hu plitih tu et makilaw idan kamangngunnudman e bapor.


\par }{\PP \VS{4}Nem pinhakkeyey impaelin
{\ND{Apu Dios}} hu naka-let ni pewek di baybay ey nemahhig ni anggetakkut e bahbahen tu etan bapor.

\VS{5}Simmakut ida etan kamangngunnud bapor et wada hakkeyey kamandasal ma-lat baddangan ni dios tu. Entanni ey ninemnem da et pambekahen da hu edum ni kalga da ma-lat kumekkeppaw etan bapor et eleg malneng.

\par }{\PP Nem hedin hi Jonah, man immen ngud kuwaltuh di daulen etan ni bapor e naka-uyeng.

\VS{6}Limmaw etan kapitan ni bapor et kantuy “Kele ma-nu ni-ngangun hi-gam tep kaka man-u-uggip? Bangun ka et mandasal kan dios mu et ilah tu-et anhan ey hehmeken daitsu et eleg itsu matey!”


\par }{\PP \VS{7}Entanni ey ninemnem ida etan ni kamangngunnud bapor ey kanday “Mahapul ni mambubunut itsu ma-lat meamtaan hedin hipan hi-gatsu hu himmulun et an newada hu hanneya.”

\par }{\PP Et mambubunut ida ey hi Jonah hu nebunut.

\VS{8}Et kanda law ni hi-gatu ey “Ehel mun hi-gami hedin hi-gam himmulun et an wada huyyan anggetakkut ni kamekapkapyan hi-gatsu. Hipa ngunum niya attun bebley hu nalpuan mu?”

\VS{9}Himmumang hi Jonah et kantuy “Hi-gak ey Hebrew hak. Nakka deyyawa hi
{\ND{Apu Dios}} di kabunyan ni nanletun puyek niya baybay.”

\VS{10}Et peamta tun hi-gada e bimmesik ma-lat meidawwin
{\ND{Apu Dios}}.

\par }{\PP Dingngel da humman ni inhel Jonah ey nema-ma hu takut da et kandan hi-gatuy “Nem kele dedan endin hekey hu takut mun an mengippahding ni henin nuntan?”

\VS{11}Entanni ey tuka pan-ihhi-met hu pewek et kandan hi-gatuy “Hipa na-mu hu pehding min hi-gam ma-lat masiked eya pewek?”

\VS{12}Kan law nan Jonah ni hi-gaday “Anin ew katteg ni bekah yuwak di baybay nemet masiked eya pewek. Tep inamtak e hi-gak hu kambahul ni wada huyyan nemahhig ni anggetakkut ni pewek et deh e meilleggat kayu kumedek.”

\VS{13}Eleg pinhed ida etan ni kamangngunnud bapor ni da bebkahen hi Jonah di baybay et tagan dan daka illaput ni mangke-uh ma-lat padekal da etan bapor, nem endi damengu e eleg da han-idekal tep tuka pan-ihhi-met hu pewek.

\VS{14}Et mandasal ida law nan
{\ND{Apu Dios}} e Dios nan Jonah e kanday “{\ND{Apu Dios}}, entan anhan dakemi kastigun katey ni pemetteyan mi eyan tuu, tep hi-gam hu nengipanghel eyan meippahding!”

\VS{15}Ginibbuh da humman ni dasal da et li-biten da hi Jonah et egahen dad baybay ey pinhakkey ey netatsiked hu pewek.

\VS{16}Inang-ang idan nunman ni kamangngunnud bapor hu neipahding ey wada law hu takut dan
{\ND{Apu Dios}} et iappitan da niya insapatah da e mansilbiddan hi-gatu.

\VS{17}Hedin hi Jonah, man eleg matey tep wada etan binegan
{\ND{Apu Dios}} ni et-eteng ni deleg ni mengekmun ni hi-gatu et manhahha-ad di egeh nunman ni deleg ni tellun aggew niya tellun labbi.
\FTNT{†}{{\FR 1:17 }{\FR{1:17
}}{\FT{Matthew 12:40}}}




\par }\Chap{2}{\SH Ya dasal nan Jonah
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yan eman ni kawedan Jonah di egeh etan ni deleg ey nandasal nan
{\ND{Ap-Apu}} e Dios tu.

\VS{2}Kantuy “{\ND{Apu Dios}}, innang ni metteyyak et nakka pannana-ud ni umlawwak di dungay e bebley idan netey, nem dingngel mu hu dasal ku et ihwang muwak.

\VS{3}Impeibbeng muwak di dallem ni baybay et meta-bunannak ni etta-teng ni dalluyun.

\VS{4}Kangku ngu nem impea-allaw muwak di kad-an mu et endilli law hu nak penang-angan ni Tempol ni muka panhahha-adi.

\VS{5}Innang ni melsingngak etan di kamansillesillen ni danum di baybay niya nehibuhibudan hu uluk ni bagiw.

\VS{6}Nalnengngak di nandallem di hengeg ni heni duntug di baybay et kangku ngu nem mena-yunnak ni heni meikkellabut diman. Nem himmek muwak et ihwang muwak, e
{\ND{Apu}} e Dios ku.


\par }{\PP \VS{7}Nakka mangkatkatey ey nandasallak ni hi-gam e
{\ND{Apu Dios}} ey dingngel mud Tempol mu hu dasal ku.

\VS{8}Yadda nengiwalleng ni hi-gam niyadda etan beken ni makulug ni dios hu daka daydayawa ey daka dedkuga hu binabbal mu.

\VS{9}Nem hedin hi-gak ngu, man ia-appeh ku hu penaydayaw kun hi-gam niya i-appitan daka niya peamnuk hu hipan issapatah kun hi-gam ni pehding ku, tep hi-gam ni ebuh e
{\ND{Apu Dios}} hu kabaelan tun umhelaknib.”

\VS{10}Entanni law ey minandal
{\ND{Apu Dios}} etan et-eteng ni deleg et iuta tu hi Jonah di gilig ni baybay.




\par }\Chap{3}{\SH Ya nengu-unnudan Jonah nan
{\ND{Apu Dios}}
\par }
{\PP \VerseOne{1}Entanni ey pinidwan
{\ND{Apu Dios}} ni intu-dak hi Jonah di Nineveh

\VS{2}et kantuy “Elaw kad Nineveh, e et-eteng ni bebley, et mu peamtaddan tuudman etan inhel kun hi-gam ni meippahding alin hi-gada.”

\VS{3}Inu-unnud law nan Jonah hi
{\ND{Apu Dios}} et lumaw di Nineveh. Humman ni bebley ey mahkang et umlaw di tellun aggew hu penellanan ni emin ni bebley di diman.

\VS{4}Yan lapun aggew ni dintengan Jonah di diman ey in-aggew tun impeenamtaddan tutu-udman hu inhel
{\ND{Apu Dios}} ni tu peamtan hi-gada. Kantuddan katuutuuy “Melebbah hu na-pat ni aggew et bahbahen Apu Dios huyyan bebley!”


\par }{\PP \VS{5}Kinulug idan iNineveh humman ni impeamtan Jonah ni inhel Apu Dios, et getuden da aggew ni pantetpelan dan eleg ida mengngan. Et emin ida, kedangyan winu newetwet ey nambalwasiddan langgusih ma-lat peang-ang dan nantuttuyyuddad liwat da.

\VS{6}Dingngel nan patul di Nineveh humman ni an inhel Jonah ey imminah di tuka yuddungin man-ap-apu et ekalen tu hu balwasi tu et mambalwasi daman langgusih et an yumudung di dep-ul.

\VS{7}Et itu-dak tu hu an mengippeamtaddan emin ni tutu-ud Nineveh ni impekapya tun olden e kantuy “Hi-gak niyadda eya opisyal ku ey i-olden mi e emin itsu ey mahapul ni eleg itsu ni umkan ni hipan kamekkan niya eleg itsu ni um-inum ni danum niya hipan kameinnum. Anin idan animal tayu et eleg ida pengngan niya eleg ida peinnumi.

\VS{8}Emin itsu ey mahapul ni mambalwasi itsun langgusih. Anin idan hipan impaknan tayu et mahapul ni hukluban tayuddan langgusih. Niya mahapul ni ihammad tayun mandasal nan hi Apu Dios, niya isiked tayun mengippahding ni emin ni hipan lawah.

\VS{9}Et ilah tu et anhan ey hehmeken daitsun Apu Dios et mantuttuyyun memahbah ni hi-gatsu.”

\VS{10}Inang-ang Apu Dios e nantuttuyyuddan liwat da niya insiked dan mengippahding ni lawah ey himmek tudda et eleg tu ituluy ni pehding etan ninemnem tun pemahbahan tun hi-gada.




\par }\Chap{4}{\SH Ya binungetan Jonah nan hi
{\ND{Apu Dios}}
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kaumbubunget hi Jonah niya peteg guhu tu tep eleg peamnun Apu Dios hu inhel tun pemahbahan tun Nineveh.

\VS{2}Et mandasal hi Jonah e kantuy “{\ND{Apu Dios}}, kaw eggak ehelen dedan eman ni eleggak peni-yanan alin bebley mi e henin nunya pehding muddan buhul mi? Mukun bimmesikkak et di Tarsis, tep inamtak dedan e kabbabbal kan peteg, mahmek ka, beken kan kabbubunget, eleg melumman hu impeminhed mu niya nandadaddan kan eleg mengippeamnun hipan inhel mun pengastigum.

\VS{3}{\ND{Apu Dios}}, anin ew ni patey muwak, nakka pehebbalin anin ni metteyyak nem ya nak meittu-u.”

\VS{4}Nem hinumang
{\ND{Apu Dios}} et kantun Jonah ey “Kaw wada kelebbengan mun umbunget?”

\VS{5}Entanni ey limmaw hi Jonah di a-allaw etan ni bebley di Nineveh di appit ni kasimmilin aggew et kumapyan hukyawwin panhidduman tu et manyuyyuddung diman et hehheggeden tu hedin hipa hu meippahding idan tuudman.

\VS{6}Entanni ey wada etan wakal ni winedan
{\ND{Apu Dios}} ni nengin-eetteng et keya-munan tu etan hukyawwin kapanyuyyuddungin Jonah et mahiduman ey kaman-am-amleng.

\VS{7}Nem entanni et kamangkewa-wa ey impaelin Apu Dios hu bigih et kanen tu humman ni wakal et makpit.

\VS{8}Entanni mewan et inlet tu petang ey impaelin Apu Dios hu maetung ni dibdib ey kameni-weh hu petang di ulun Jonah et heni mehellangeb, tep nemahhig hu atung ni petang et peteg hu guhu tun an neteyyan etan ni wakal. Et humman hu, pinhed tu mewan ni mettey. Kantun Apu Dios ey “Heballi ew ni-ngangu hu metteyyak.”

\VS{9}Nem immehel mewan hi Apu Dios ni hi-gatu et kantuy “Endi lebbeng mun an umbubunget ni neteyyan etan ni wakal.”

\par }{\PP Himmumang hi Jonah et kantuy “Wada lebbeng kun umbunget niya anin ni metteyyak ni bunget ku.”


\par }{\PP \VS{10}Nem kan
{\ND{Apu Dios}} nan Jonah ey “Nem kele makaggeh nemnem mun neteyyan etan ni wakal? Kaw intanem mu niya kaw mu impaptek ew ngu? Tam neala ey newadan labbi tu, nem neala et matey mewan ni newa-waan tu.

\VS{11}Nem lebbeng tun hehmekek ida hu tutu-ud Nineveh tep nehuluk ni hanggatut et dewampulun libudda e eleg da amta hu neiptek ni pehding da, niya dakel animal da.”


\par }