\NormalFont\ShortTitle{2 Corinthians}

{\MT 2 CORINTHIANS

\par }{\MTB Di Lua Lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Corinth

\par }{\IMT Di haga modongoohia:

\par }{\IM {\BK{Di lua lede a Paul ang gi di Nohongo Dabu i Corinth}} la ne hihi i lodo di madagoaa haingadaa huoloo i mehanga ia mo di nohongo dabu deelaa. Hunu gau mai i di nohongo dabu i Corinth e hai baahi maaloo dangihi ang gi Paul, gei mee e haga modongoohia aga hagamahi bolo ginaadou e hai gi humalia nadau mehanga mo di noho tenetene, gei mee e haga modongoohia aga dono tenetene ma gaa gila humalia i nia mee aanei.

\par }{\IP I lodo taamada o di lede deenei, Paul e helekai aga nia hai i mehanga ia mo di nohongo dabu i Corinth. Paul e haga donudonu dono hai baahi i dana lede i mua i tee buni dela ne gila aga i di nohongo dabu, mo dono tenetene huoloo ang gi nadau huli hoou, mo di noho manawa lamalia i nadau mehanga. Gei nomuli, gei mee gaa dangi hagamahi ang gi di nohongo dabu bolo digaula gi hagamahi gi di nadau hai tigidaumaha e hagamaamaa nia dama a Christ ala i Judea.

\par }{\IP I lodo nia mada hagaodi o di lede deenei, gei Paul e hagamahi e duuli eia i dono duhongo hegau dangada agoago hagau, idimaa, hunu gau i lodo Corinth e hai bolo ginaadou ala go digau agoago hagau donu, gei Paul la tangada agoago hagau tilikai.

\par }{\IOT Di hagahonu di beebaa deenei:

\par }{\IO Di haga modongoohia
{\IOR{(1.1-11)}}

\par }{\IO Paul mo di nohongo dabu i Corinth
{\IOR{(1.12—7.16)}}

\par }{\IO Tigidaumaha e hagamaamaa nia dama a Christ i Judea
{\IOR{(8.1—9.15)}}

\par }{\IO Paul e abaaba ia mo dono duhongo dangada agoago hagau
{\IOR{(10.1—13.10)}}

\par }{\IO Di hagaodi o di lede deenei
{\IOR{(13.11-13)}}



\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}Mai baahi o Paul, tangada agoago hagau a Jesus Christ i di hiihai o God, mo mai tadau duaahina go Timothy, ang gi di nohongo dabu a God i Corinth, mo ang gi nia dama a God huogodoo ala i Achaia.\XREF{*}{{\XO 1.1: }{\XT{Acts 18.1}}}

\VS{2}God tadau Damana mo tadau Dagi go Jesus Christ gi gowadu gi goodou tumaalia mo di noho i di aumaalia.


\par }{\SH Tanggee a Paul ang gi God
\par }
{\PP \VS{3}Hagaamuina a God, Tamana o tadau Dagi go Jesus Christ, go Tamana dela e honu tumaalia, go di God dela e lloomoi ai nia hagamaamaa huogodoo.

\VS{4}Go Mee e hagamaamaa gidaadou i tadau haingadaa huogodoo, bolo gidaadou gii mee di hagamaamaa labelaa ginaadou ala guu noho i lodo nia haingadaa huogodoo, e hai hegau gi nia hagamaamaa huogodoo ala ne kae go gidaadou mai baahi o God.

\VS{5}Gadoo be tadau dau ang gi nia hagaduadua o Christ, gei gidaadou e dau labelaa gi di hagamaamaa a God mai i Christ.

\VS{6}Maa gimaua e hagaduadua, le duadua gii noho goodou manawa lamalia, gi mouli goodou; maa gimaua e kae di hagamaamaa, goodou e kae di hagamaamaa labelaa, guu kae nia mahi e tuu goodou maaloo i lodo tuadua dela e kae go gimaua gei gimaua e tuu maaloo.

\VS{7}Gei di mau hagadagadagagee adu gi goodou la koia e maaloo dangihi, idimaa, gimaua e iloo bolo goodou e hai mee dalia gimaua gi nia hagaduadua aalaa, gei goodou e hai mee dalia gimaua labelaa gi di hagamaamaa dela e kae go gimaua.


\par }{\PP \VS{8}Au e haga langahia adu gi goodou, ogu duaahina nei, i nia haingadaa ala ne tale mai gi gimaua i Asia. Nnagadilinga haingadaa kono gu hagahuaidu huoloo gimaua, gu deai di mau hagadagadagagee ai bolo gimaua ga mouli.\XREF{*}{{\XO 1.8: }{\XT{1-Corinthians 15.32}}}

\VS{9}Gimaua guu hai hua bolo gimaua gaa mmade, gei nia mee aanei ne hai mai gi gimaua bolo gimaua gi hudee bida hagadagadagagee i gimaua, gei gi hagadagadagagee hua gi God dela e haga mouli aga digau mmade.

\VS{10}Go Mee dela ne haga dagaloaha gimaua gi daha mo nia haingadaa o di made beenei, gei gimaua e hagadagadagagee bolo Mee ga haga dagaloaha labelaa gimaua,

\VS{11}i di godou hagamaamaa gimaua i godou hai dalodalo. Nia dalodalo o digau dogologo le e kila humalia, gei God ga hila mai gi gimaua, gei digau dogologo ga haga hagaamu a God i dana hai dela ne haga dagaloaha gimaua.


\par }{\SH Di huli nia hagataele a Paul
\par }
{\PP \VS{12}Gimaua e tenetene, idimaa, mau hagamaanadu gu haga modongoohia aga bolo gimaua e heehee hua i mua nia hadumada o God i henuailala nei, gei e donu go mau hegau adu gi goodou, hagalee mai i nia kabemee o henuailala, gei mai i tumaalia o God.

\VS{13}Gimaua e hihi hua adu gi goodou nia mee ala e mee di godou dau ge donu ginai, gei au e hagadagadagagee bolo goodou gaa donu humalia ginai.

\VS{14}Ma e aha maa goodou digi modongoohia humalia gimaua dolomeenei, au e hagadagadagagee bolo maalia gei goodou ga modongoohia humalia gimaua, bolo goodou gaa mee di godou tenetene i gimaua, gadoo be di mau tene adu gi goodou i di Laangi o tadau Dagi go Jesus.

\VS{15}Di hagadagadagagee deenei, gei au gu hagababa bolo au e hanadu gi godou baahi, bolo goodou gii kae di godou haga maluagina haga lua.

\VS{16}Au gu hagababa bolo au e hanadu gi godou baahi i mua dogu hana gi Macedonia, mo dogu hanimoi labelaa i Macedonia, e kae dogu hagamaamaa mai i godou baahi i dogu ala dela belee hana gi Judea.\XREF{*}{{\XO 1.16: }{\XT{Acts 19.21}}}

\VS{17}I dagu hagataele deenei, gei au guu hai be tangada e logo manawa? Dogu madagoaa ma gaa hai agu hagataele, e donu au e hai nia maa mai dogu hiihai oogu, gu togomaalia di helekai bolo “Uaa, Uaa” mo “Deeai, Deeai” i tolongo hua e dahi?

\VS{18}Gadoo be God dela e helekai donu, dagu hagababa adu gi goodou la hagalee go di “Uaa” mo di “Deeai”.

\VS{19}Idimaa, Jesus Christ go Tama daane a God dela gu agoago ai a Timothy, Silas mo au, adu gi goodou, la hagalee go di “Uaa” mo di “Deeai,” gei go Mee dela go di “Uaa” donu a God.\XREF{*}{{\XO 1.19: }{\XT{Acts 18.5}}}

\VS{20}Idimaa, go Mee dela go di “Uaa” i nia hagababa huogodoo a God. Deenei laa tadinga o tadau helekai i di ingoo o tadau Dagi go Jesus Christ, e hai bolo “Amen”, e haga madamada a God.\FTNT{*}{{\FR 1.20: }{\FT{Tadinga di bida helekai
{\BK{amen}} le e hai bolo “e donu”}}}

\VS{21}Ma go God donu hua dela ne hai gidaadou ngaadahi gi modongoohia di mouli buni anga gi Christ. Gei go God la hua dela ne dugu gidaadou dagidahi,

\VS{22}gei gu maaga gidaadou gii hai nia dama ni aana, ge gu haga ulu di Hagataalunga Dabu gi tadau lodo, e hai ai di hagadootonu o nia mee huogodoo ala gu hagatogomaalia mai gi gidaadou.


\par }{\PP \VS{23}Au gu gahigahi a God e hai dogu hagadootonu, idimaa, Mee e iloo Ia bolo au hagalee hanadu gi godou baahi i Corinth bolo gi de haga lodo huaidu hua goodou.

\VS{24}Gimaua hagalee dagi goodou gi nia mee ala e hai loo gi hagadonu go goodou; gimaua e iloo bolo goodou e maaloo i lodo godou hagadonu. Gei gimaua e ngalua madalia goodou gi tenetene goodou.




\par }\Chap{2}{\PP \VerseOne{1}Au gu hagamaanadu bolo au e hagalee gila adu gi godou baahi labelaa, gi de manawa gee goodou.

\VS{2}Maa au ga haga lodo huaidu goodou, malaa, koai gaa mee di haga tenetene au? Go ginaadou hua ala ne hagalodo huaidu ko au!

\VS{3}Deenei di mee ne hihi adu gi goodou dagu lede deelaa. Au nogo hagalee hiihai e hanadu gi goodou, bolo au ga lodo huaidu gi di mee i godou baahi, idimaa go goodou ala go agu gau e maanadu bolo e haga tenetene au. Au e iloo bolo au ma ga manawa lamalia, gei goodou hogi e manawa lamalia.

\VS{4}Deenei laa, au gu hihi adu gi goodou dagu lede i lodo dogu manawa gee, gei e dangi ogu lodo, hagalee bolo au e hagahuaidu goodou, gei bolo goodou gi hagalongoia i godou lodo dogu aloho i goodou.


\par }{\SH Dumaalia ang gi tangada dela gu ihala
\par }
{\PP \VS{5}Malaa, maa iai tangada gu haga manawa gee dahi dangada i goodou, mee hagalee ne haga manawa gee au, gei ne haga manawa gee goodou huogodoo, malaa e maamaa hagalee daamaha. (Au e helekai beenei, idimaa au e de hiihai e hai a mee gi daamaha.)

\VS{6}Gei dono hagaduadua dela ne kae mai godou baahi dogologo, la guu dohu hua gi mee.

\VS{7}Deenei laa, goodou gi dumaalia gi hagamaamaa ina a mee, gi de damana hua ono lodo huaidu, gaa lodo bagege.

\VS{8}Au e dangidangi hagamahi adu gi goodou bolo goodou gi heia a mee gi iloo bolo goodou e aloho i deia.

\VS{9}Idimaa, deenei tadinga dela ne hihi ai dagu lede, ga hagau adu gi goodou, bolo gi iloo eau be goodou guu tuu maaloo ge daudali agu agoago i nia madagoaa huogodoo.

\VS{10}Maa goodou ga dumaalia gi tangada i dana mee ne hai, gei au e dumaalia labelaa gi mee. Maa au ga dumaalia, be di maa di mee i golo belee dumaalia ai, au e hai di maa i mua o Christ idimaa go goodou,

\VS{11}bolo gi de maaloo hua Setan i gidaadou, idimaa, gidaadou e iloo hua ana hagamaanadu huaidu.


\par }{\SH Paul e dee nnoomaalia i Troas
\par }
{\PP \VS{12}I dogu dau adu gi Troas belee hana e agoago di Longo Humalia o Christ, gei au gu gidee bolo Tagi gu huge mai di ala humalia belee hai agu hegau i golo.\XREF{*}{{\XO 2.12: }{\XT{Acts 20.1}}}

\VS{13}Gei au e de nnoomaalia, i di au e de gidee tadau duaahina go Titus i di gowaa deelaa, gei au ne hagaaloho hua gi digaula gaa hana gi Macedonia.


\par }{\SH Gu aali mai i Christ
\par }
{\PP \VS{14}Gidaadou gi danggee ang gi God, go Mee dela e dagidagi gidaadou i tadau aali i baahi o Christ, gaa hai gidaadou gi iloo dono maalama, gi hagadele ina ang gi nia daangada huogodoo di modongoohia iloo o Mee dela e manongi gadoo be di lolo kala, dela e modoho gi nia gowaa huogodoo.

\VS{15}Idimaa, gidaadou gu manongi ang gi God i di manongi o Christ. Di kala deenei ga modoho ang gi digau ala ga dagaloaha, mo ang gi digau ala gaa kili gi daha.

\VS{16}Gidaadou e hai gadoo be di bilau o tangada made ang gi digau ala gaa kili gi daha, gei gidaadou e hai gadoo be di lolo kala o di mouli ang gi digau ala ga dagaloaha. Malaa, koai dela e mee di hai tegau deenei?!

\VS{17}Gimaua hagalee hai be digau dogologo ala e hai hegau gi nnelekai a God be nia balumee. Gei gimaua e agoago gii donu i mua o God dela ne hagau mai gimaua, gadoo be nia hege ni Christ.




\par }\Chap{3}{\SH Digau hai hegau o di hagababa hoou
\par }
{\PP \VerseOne{1}Malaa e hai behee, gimaua guu hai be nia daangada e bida hagaamu gimaua? Be gimaua guu hai be digau ala i golo ala e hiihai gi di lede haga modongoohia adu gi goodou, be di lede mai godou baahi?

\VS{2}Ma go goodou ala go mau lede haga modongoohia, ala guu hihi gi lodo mau manawa, gu iloo ge guu mee di dau go nia daangada huogodoo.

\VS{3}Ma gu modongoohia hua bolo ma go Christ dela ne hihi di lede deenei, ga gowadu go gimaua. Di lede deenei hagalee ne hihi gi nia ink, gei ne hihi go di Hagataalunga o God Mouli. Hagalee ne hihi gi hongo nia baahi hadu, gei ne hihi gi lodo nia hadu manawa o nia daangada.\XREF{*}{{\XO 3.3: }{\XT{Exodus 24.12; Jeremiah 31.33; Ezekiel 11.19; 36.26}}}

\VS{4}Gimaua e helehelekai beenei, i mau hagadagadagagee huoloo gi God mai i Christ.

\VS{5}Gimaua di mau mee ai bolo e hai gimaua gi helekai bolo gimaua e mee di hai di moomee deenei. Gei di mau iloo di hai di moomee deenei, la ne gaamai go God.

\VS{6}Go Mee dela ne hai gimaua gii mee di hagadele di hagababa hoou, dela ne hai gi di Hagataalunga, gei hagalee ne hai gi nnaganoho ala ne hihi. Nnaganoho ne hihi le e gaamai di made, gei di Hagataalunga e wanga di mouli.\XREF{*}{{\XO 3.6: }{\XT{Jeremiah 31.31}}}

\VS{7}Nnaganoho ne hihi gi hongo nia baahi hadu e lua, gei di madagoaa nnaganoho ne wanga gi digau Israel, di madamada o God gu gila aga dalia nnaganoho. Ma e aha maa di madamada o nia golomada o Moses ne ngudu mai, gei e maaloo dangihi hua igolo, gei nia daangada o Israel gu dee mee di mmada gi nia golomada o Moses. Maa nnaganoho ma ga hai hegau le e gaamai di made, ne hanimoi i di madamada beelaa,\XREF{*}{{\XO 3.7: }{\XT{Exodus 34.29}}}

\VS{8}malaa e maaloo behee go nia madamada o nnegau o di Hagataalunga?

\VS{9}Maa nnegau o di hagi aga le e madamada, di madamada o nnegau ala e gaamai di mouli, la koia e madamada huoloo gi nonua.

\VS{10}Idimaa, di madamada o lodo di madagoaa i mua, la hagalee tau ang gi di madamada o di madagoaa dolomeenei.

\VS{11}Maa nia mee ala ne ngudu gi daha ne gila mai dalia nia madamada, malaa di madamada o nia mee ala hagalee e odi gi daha, la hagalee koia ga madamada huoloo gi nonua!


\par }{\PP \VS{12}Idimaa gimaua e hai mee gi di hagadagadagagee, gimaua e maaloo.

\VS{13}Gimaua hagalee hai be Moses dela ne gahu dono libogo gi di gahu libogo, bolo gi dee mmada nia dama o Israel gi di madamada deelaa, dela e odi gi daha, ga hagalee.\XREF{*}{{\XO 3.13: }{\XT{Exodus 34.33}}}

\VS{14}Nadau lodo gu haga hamaaloo dangihi, gaa dae mai loo gi dangi nei. Di gahu libogo deelaa, le e duuli hua igolo nadau maanadu i di madagoaa ma gaa dau di hagababa namua. Go Christ hua dela e mee di daa gi daha di gahu libogo deelaa.

\VS{15}Dangi nei, gei di gahu libogo la i golo hua, dela e duuli nadau maanadu i di nadau madagoaa ma gaa dau Nnaganoho Moses.

\VS{16}Gei di gahu e mee di daa gi daha, be di hai o di beebaa dela e helekai i Moses,

\par }{\Q “Dono gahu hii libogo e daa gi daha

\par }{\Q i di madagoaa mee gaa huli ang gi Dimaadua.”\XREF{*}{{\XO 3.16: }{\XT{Exodus 34.34}}}


\par }{\MM \VS{17}Dimaadua deenei la go di Hagataalunga Dabu. Di gowaa dela iai di Hagataalunga o Dimaadua, deelaa di gowaa iai di aumaalia.

\VS{18}Malaa, gidaadou huogodoo gu haga maahina gi di madamada o Dimaadua i tadau dee gahu tadau hadumada, gei di madamada lahua deelaa e hanimoi i baahi o Dimaadua, deelaa go di Hagataalunga e huli gidaadou gii hai be Dimaadua i di madamada dela e damana gi nonua.




\par }\Chap{4}{\SH Di maluagina hagataalunga i lodo di loaabi hadu
\par }
{\PP \VerseOne{1}I lodo tumaalia o God, Mee gu dugu mai gi gimaua di moomee deenei, malaa, gimaua hagalee paagege.

\VS{2}Gimaua guu kili gi daha mau mee hagammuni mono mee haga langaadia huogodoo. Gimaua hagalee hai hegau hogi gi di hai kai tilikai, ge hagalee huli gee nnelekai a God. Gei gimaua e noho i lodo di maalama o di tonu i mua nia hadumada o God, e hagamahi e hai gimaua gi humalia gi nia maanadu o nia daangada huogodoo.

\VS{3}Maa e donu bolo di Longo Humalia dela e agoago go gimaua le e de modongoohia, malaa, e de modongoohia hua ang gi digau ala guu nngala.

\VS{4}Digaula hagalee hagadonu, idimaa, di god huaidu o henuailala la gu daahi nadau hagabaubau gi lodo di bouli. Mee e hai digaula gi deemee di gidee di maalama dela e inaina ginaadou, di maalama o di Longo Humalia o di madamada o Christ dela e hai gadoo be God.

\VS{5}Gimaua hagalee bida haga modongoohia aga gimaua, gei e haga modongoohia hua Jesus Christ, dela go Tagi, gei gimaua la nia hege ni goodou mai di ingoo o Jesus.

\VS{6}God ne helekai, “Mai i lodo di bouli, di maalama gi maahina.” Ma go God nei la hua dela ne haga maalama tadau lodo, bolo gi iloo gidaadou di madamada o God dela e maahina i di gili nia hadumada o Christ.\XREF{*}{{\XO 4.6: }{\XT{Genesis 1.3}}}

\VS{7}Gimaua e dadaahi di maluagina hagataalunga deenei i lodo di loaabi hadu dee mau, belee haga modongoohia ai bolo di mogobuna aamua la di mee hua ni God, hagalee ni gimaua.

\VS{8}Nnagadilinga haingadaa e logowaahee e dau i gimaua, gei deai dono lauwa i gimaua ai. Gimaua gu manawa logo i hunu madagoaa, gei gimaua iei di mau hagadagadagagee i golo.

\VS{9}Mau hagadaumee e logowaahee i golo, gei gimaua hagalee bolo gu mada gimaua hua. Hunu madagoaa gei gimaua e lauwa, gei digi lauwa kono.

\VS{10}Nia madagoaa huogodoo gei gimaua e dagidagi di hagaduadua o Christ mo dono made i lodo gimaua, bolo dono mouli hogi gi gila aga i mau baahi.

\VS{11}I lodo mau mouli, gei gimaua e noho i lodo di haga lliga o di made i nia madagoaa huogodoo i nnegau a Jesus, bolo dono mouli gi gila aga i mau baahi.

\VS{12}Malaa, deenei le e hai bolo di made la dela e ngalua i mau baahi, ge di mouli la dela e ngalua i godou baahi.

\VS{13}Di Beebaa Dabu e helekai boloo,

\par }{\Q “Au gu hagadonu,

\par }{\Q dela dagu mee e helekai iei au.”

\par }{\MM Go di hagadonu deelaa, dela e helehelekai iei gimaua, idimaa, mau hagadonu i golo.\XREF{*}{{\XO 4.13: }{\XT{Pisalem 116.10
}}}

\VS{14}Gimaua e iloo bolo God dela ne haga mouli aga tadau Dagi go Jesus, Mee ga haga mouli aga labelaa gimaua madalia Jesus, gaa hai gidaadou gii tuu i ono mua.

\VS{15}Nia mee huogodoo ala ne hai i mau baahi la ne hai i godou baahi, bolo tumaalia o God la gi damanaiee gii dae ang gi digau dogologo, e haga gila ai di hagaamu tumaalia e hai ai di madamada mo tanggee gi God.


\par }{\SH Mouli i di hagadonu
\par }
{\PP \VS{16}Deenei di mau mee digi paagege ai. Mau huaidina la ga paagege, gei mau hagataalunga le e haga hoou i nia laangi huogodoo.

\VS{17}Nia haingadaa hagalligi ala e duadua ai gimaua ga gaamai nia madamada llauehe ge noho hua beelaa, e koia e humalia huoloo i nia haingadaa.

\VS{18}Gimaua hagalee daumada nia mee ala e gidee, gei gimaua e daumada nia mee ala e de gidee. Idimaa, nia mee ala e gidee, e noho hua i di madagoaa bodobodo, gei nia mee ala e de gidee e noho hua beelaa, hagalee e odi.




\par }\Chap{5}{\PP \VerseOne{1}Gidaadou gu iloo bolo di hale henuailala dela e noho ai gidaadou no lodo le e mooho, God e gaamai gi gidaadou di hale i di langi e noho ai gidaadou, di hale ni Mee ne hau dela e noho hua beelaa.

\VS{2}I hongo henuailala nei gidaadou e hiihai huoloo bolo gidaadou e ulu gi tadau hale dela i di langi,

\VS{3}idimaa, ma e aha maa gidaadou gaa gahu gi di maa, gidaadou gu hagalee noho tadau goloo ai.

\VS{4}Tadau madagoaa e mouli i lodo di hale laa henuailala, gidaadou e nguunguu gei e longono tuadua, gei di maa hagalee go tadau hiihai bolo e kili gi daha tadau huaidina henuailala, gei gidaadou e hiihai e gahu gi nnuaidina di langi, bolo nia mee ala e mmade gaa huli go di mouli.

\VS{5}Go God dela ne hagatogomaalia gidaadou gi di huli deenei, go Mee dela ne gaamai gi gidaadou dono Hagataalunga belee hai ai di hagadagadagagee o nia mee huogodoo ala ne benebene go Mee mai gi gidaadou.

\VS{6}Deenei di mee e maaloo ai tadau lodo i nia madagoaa huogodoo. Gidaadou e iloo bolo maa gidaadou ma gaa noho hua i lodo tuaidina o henuailala, gidaadou la i daha hua mo di hale Dimaadua.

\VS{7}Idimaa, gidaadou le e mouli i di hagadonu, gei hagalee i nia mee ala e gidee gidaadou.

\VS{8}Tadau lodo e maaloo hua, gei gu hiihai bolo gidaadou e ulu gi daha mo tuaidina nei, gii hula gidaadou e noho i tadau lohongo dela i baahi o Tagi.

\VS{9}Tadau mee dela e waluwalu le e haga tenetene di manawa o Tagi, ma e aha maa gidaadou e noho i lodo tadau hale i henuailala nei, be e noho i tei gowaa.

\VS{10}Idimaa, gidaadou huogodoo e hai gii hula gi di hagi aga i mua o Christ, tangada nei mo tangada nei e kae dono hui gii tau gi ana hangaahai humalia be huaidu ala nogo hai i dono madagoaa nogo mouli i henuailala.\XREF{*}{{\XO 5.10: }{\XT{Romans 14.10}}}


\par }{\SH Di hagadau ihoo gi God mai i Christ
\par }
{\PP \VS{11}Gimaua e iloo tadinga o di madagu i Tagi, gei gimaua e hagamahi e helekai gi nia daangada gi hiihai gi di hai deenei. God e iloo Ia gimaua, gei au e hagadagadagagee bolo goodou hogi e iloo gimaua i lodo godou manawa.

\VS{12}Gimaua hagalee hai bolo e hagi adu gimaua gi goodou labelaa, gei e gowadu gi goodou di madagoaa humalia e hagaamu gimaua, gii mee goodou di helekai gi ginaadou ala e hagaamu nia mee ala e gidee, gei hagalee go nia hangahaihai.

\VS{13}Maa nei bolo gimaua guu hai nia daangada dadaulia, go God dela ne dadaulia ginai gimaua. Maa gimaua gu kabemee, go goodou ala ne kabemee ginai gimaua.

\VS{14}Ma go di aloho o Christ dela e haga ngalungalua gimaua, i di mau modongoohia di agoago deenei: Tangada e dahi ne made ang gi digau huogodoo, deenei dono hadinga bolo nia daangada huogodoo le e hai mee gi dono made.

\VS{15}Mee ne made gi nia daangada huogodoo, bolo nia daangada huogodoo ala e mouli gi hudee bida mouli hua ang gi ginaadou, gei gi mouli ang gi Tangada dela ne made ga mouli bolo gii mee ginaadou di mouli.


\par }{\PP \VS{16}Geinga dolomeenei gaa hana, gei gidaadou ga hagalee hagi aga tangada be go nia hagamaanadu o tangada. Ma e aha maa i mua gidaadou gu hagi aga a Christ gi nia hagamaanadu o tangada, gei dolomeenei gidaadou e hagalee hagi aga a Mee.

\VS{17}Tangada dela guu hai di tama ni Christ, geia guu hai tangada hoou. Nia mee namua gu hagalee i dono baahi, gei nia mee hoou gu kila aga.

\VS{18}God ne hai nia mee aanei huogodoo, ne huli gidaadou ala nogo hai nia hagadaumee, gii hai ono ehoo hagaaloho mai i Christ, gei gu dugu mai labelaa tadau duhongo hegau e hai nia daangada ala i golo gii hai labelaa nia hoo hagaaloho ni oono.

\VS{19}Mau agoago le e hai bolo God ne hai nia daangada huogodoo gii hai nia hoo hagaaloho ni oono mai i Christ. Gei Mee hagalee hagailongo nadau huaidu ne hai. Mee gu dugu mai gi gimaua nnelekai ala e haga modongoohia dana hai ne hai digaula gii hai ono ehoo hagaaloho.


\par }{\PP \VS{20}Deenei laa, aanei gimaua e agoago mai i Christ, e hai be di mee bolo God e hagi adu dono hiihai gi goodou mai mau agoago. Gimaua e tangi hagamahi i di ingoo o Christ adu gi goodou bolo goodou gii huli gii hai nia hoo hagaaloho ni God.

\VS{21}Christ la ono huaidu ai, gei God guu hai a Mee gii hai mee gi tadau huaidu, bolo gii mee ai gidaadou di hai mee gi di tonu o God i tadau buni anga gi Christ.




\par }\Chap{6}{\PP \VerseOne{1}Gidaadou nogo hai hegau madalia a God, deenei laa, gimaua e dangidangi adu bolo goodou gi hudee haga balumee ina dono dumaalia, dela guu lawa di godou kae.

\VS{2}Hagalongo gi nia helekai a God,

\par }{\Q “Dogu madagoaa dela belee dumaalia adu gi di goe,

\par }{\Q gei Au gu longono e Au goe.

\par }{\Q Dogu laangi dela belee hagamouli goe,

\par }{\Q gei Au gu hagamaamaa goe.”\XREF{*}{{\XO 6.2: }{\XT{Isaiah 49.8}}}

\par }{\MM Hagalongo mai: deenei la di madagoaa belee kae tumaalia o God, dangi nei la di laangi belee haga mouli goe!


\par }{\PP \VS{3}Gimaua hagalee hiihai gi tangada gii gida dana mee hala i mau moomee, gimaua e hagalee haga deaadee di ala o dahi dangada.

\VS{4}Gei gimaua gu haga modongoohia aga bolo gimaua nia daangada hai hegau ni God i nia mee huogodoo aanei: e manawa hagakono i mau hagaduadua, mo mau haingadaa, mo e boo mau lodo.

\VS{5}Gimaua gu haga mamaawa, gu galabudi, gu dadaaligi go digau dogologo, gu ngalua kono, gu haga aala i di boo, ge guu noho mau meegai ai.\XREF{*}{{\XO 6.5: }{\XT{Acts 16.23}}}

\VS{6}Gimaua gu haga modongoohia aga gimaua, bolo gimaua nia daangada hai hegau ni God mai i mau mouli madammaa, iloo nia mee, hagakono, humalia, mai di Hagataalunga Dabu, mai mau aloho donu,

\VS{7}mai i di mau hagadele nnelekai ala e donu, mo mai baahi nia mogobuna o God. Gimaua e hai mee gi di tonu dela go mau goloo heebagi, e heebagi ge duuli gimaua.

\VS{8}Gimaua e kae di hagalabagau, gei e kae di haga langaadia, e kae nnelekai huaidu mo di hagaamu labelaa. Nia daangada e hai bolo gimaua e hagadele tilikai, gei gimaua e helekai donu.

\VS{9}Digaula e hai bolo gimaua nia balu daangada, gei gimaua e dahidamee i baahi nia daangada huogodoo. Gimaua e hai gadoo be nia daangada guu mmade, gei deeai, gimaua e mouli hua. Ma e aha maa gimaua guu kae di hagaduadua, gei gimaua digi mmade.

\VS{10}Ma e aha maa gimaua e lodo huaidu, gei gimaua e tenetene hua i nia madagoaa huogodoo. Gimaua e hai be digau hagaloale, gei gimaua e haga maluagina digau dogologowaahee. Gimaua e hai be digau nadau goloo ai, gei gimaua e hai mee gi nia mee huogodoo.

\VS{11}Goodou go digau Corinth, gimaua e helekai donu adu gi goodou i di tonu, gimaua gu haga mahuge adu gi goodou nia haga honu o mau manawa.

\VS{12}Ma hagalee go gimaua ala guu tai mau manawa i goodou, go goodou hua ala ne tai godou manawa i gimaua.

\VS{13}Au e helekai adu gi goodou be nia dama ni aagu. Goodou labelaa gi heia be di mau hai adu gi goodou gi haga mahuge ina gi daha godou manawa!


\par }{\SH Hudee haga puni ang gi digau o di bouli
\par }
{\PP \VS{14}Goodou hudee haga puni ang gi digau ala hagalee hagadonu, idimaa, e deemee di hai beenei. Di tonu e deemee di haga puni ang gi di haihai hala. Di maalama e deemee di haga puni ang gi di bouli.

\VS{15}Christ mo Setan e deemee di donu gi dahi mee. Tangada hagadonu mo tangada de hagadonu e deemee di hai mee gi di mee e dahi.

\VS{16}Di Hale Daumaha o God mo nia balu god e deemee di haga puni. Idimaa, aanei go gidaadou di hale daumaha a God Mouli, be di hai a God dela ne helekai boloo,\XREF{*}{{\XO 6.16: }{\XT{Leviticus 26.12; Ezekiel 37.27; 1-Corinthians 3.16; 6.19}}}

\par }{\Q “Au gaa hai dogu hale i nadau baahi,

\par }{\Q gei Au gaa noho i baahi digaula.

\par }{\Q Au gaa hai di God ni digaula,

\par }{\Q gei digaula gaa hai nia daangada ni aagu.”


\par }{\MM \VS{17}Dimaadua gu helekai boloo,

\par }{\Q “Goodou gii huli gi daha mo digaula,

\par }{\Q gei gi maewae gi daha mo digaula.

\par }{\Q Goodou hudee tale gi nia mee gulugulua i baahi digaula,

\par }{\Q gei Au ga hai mee gi goodou.\XREF{*}{{\XO 6.17: }{\XT{Isaiah 52.11}}}


\par }{\Q \VS{18}Au gaa hai di godou Damana,

\par }{\Q gei goodou gaa hai nia dama daane

\par }{\Q mo nia dama ahina ni aagu,

\par }{\Q be di hai o Dimaadua Aamua Huoloo ne helehelekai ai.”\XREF{*}{{\XO 6.18: }{\XT{2-Samuel 7.14; 1-Chronicles 17.13; Isaiah 43.6; Jeremiah 31.9}}}




\par }\Chap{7}{\PP \VerseOne{1}Ogu ihoo hagaaloho, nia hagababa huogodoo aanei ne hai mai gi gidaadou. Deenei laa, gidaadou la gi haga madammaa ina gidaadou gi daha mo nia mee huogodoo ala e haga milimilia tadau huaidina mo tadau hagataalunga. Gidaadou la gii noho dabu mo di hagalaamua ina a God.


\par }{\SH Di tene o Paul
\par }
{\PP \VS{2}Goodou gi mamaanadu ina gimaua. Gimaua digi hai di mau mee huaidu, haga hala be halahalau dahi dangada.

\VS{3}Au hagalee ne helekai beenei belee hagahuaidu goodou. Idimaa, i mua au gu helekai bolo goodou e i lodo dogu manawa, deelaa laa e buni ai gidaadou i lodo tadau mouli be i lodo tadau mmade.

\VS{4}Dogu hagadagadagagee adu gi goodou, la koia e damanaiee, gei au e hagaamu goodou. I lodo mau hagaduadua huogodoo, gei au nogo duu maaloo, gei au gu tenetene huoloo.

\VS{5}Di mau dau adu gi Macedonia, gimaua digi hagamolooloo. Nia madagoaa huogodoo e haingadaa, e lagalagamaaloo gimaadou mo nia daangada, gei di madagu i mau lodo.\XREF{*}{{\XO 7.5: }{\XT{2-Corinthians 2.13}}}

\VS{6}Go God dela e hagamaaloo aga digau huogodoo ala e daamaha nadau lodo, geia gu haga tenetene labelaa gimaua i di dau mai Titus gi mau baahi.

\VS{7}Gei hagalee go dono dau mai la hua dela ne haga tenetene gimaua, mo dono haga iloo hogi di godou hai ne hagamaaloo aga ia. Mee gu hagi mai gi gimaua di godou hidihidi huoloo i di au, mo di godou manawa gee, mo di godou hiihai e haga dagaloaha au. Aanei nia mee ne haga damana dogu tene.


\par }{\PP \VS{8}Maa dagu lede dela ne hagau adu gi goodou la gu haga manawa gee goodou, gei au hagalee tilikai hualaa i dagu hai di lede deenei. Au nogo tilikai hualaa i matagidagi idimaa dagu lede la gu haga mmaemmae goodou i tama madagoaa dulii.

\VS{9}Dolomeenei gei au gu tenetene, hagalee bolo e tene gi dagu hai goodou gi manawa gee, au e tene gi di godou manawa gee, dela ga hidi mai ai goodou gaa oongo godou lodo, gaa huli hoou. God dela ne hai hegau gi di godou manawa gee deelaa, deelaa laa, gimaua di mau mee huaidu ne hai adu gi goodou ai.

\VS{10}Di manawa gee mai baahi o God, le e hidi ai di huli hoou o tangada, gaa hidi ai di haga mouli, gei deai tilikai hualaa i lodo di manawa gee beenei ai. Gei di manawa gee o henuailala le e hidi ai di made.

\VS{11}Goodou mmada gi God i dana haga manawa gee godou lodo. Dana haga manawa gee goodou, guu hai goodou gi manawa maaloo, manawa hagamahi bolo goodou gi madammaa. Goodou gu lodo huaidu gi di mee huaidu, goodou gu haga lligalliga, goodou gu hidihidi, goodou gu maanadu mai au, gei goodou gu togomaalia e hagaduadua digau ala e hai di huaidu. Goodou gu haga modongoohia aga bolo goodou guu hai nia mee huogodoo ala e hai nia mee gii donu.

\VS{12}Gei au ne hihi adu di lede deelaa gi goodou, hagalee ne hidi mai tangada dela guu hai dana mee hala, be tangada dela gu ihala. Au ne hihi di lede deelaa bolo gi gidee ai goodou di godou haa manawa i gimaua, i mua nia hadumada o God.

\VS{13}Deelaa di mee ne maaloo dangihi ai mau lodo.

\par }{\PP Mau lodo gu maaloo aga, gei gimaua hogi gu tenetene huoloo gi di godou hai dela ne haga tenetene a Titus i dono madagoaa nogo i godou baahi.

\VS{14}Au gu hagaamu goodou ang gi Titus, gei au hagalee langaadia dogu hagaamu goodou. Gimaua nogo helehelekai adu gi goodou i nia mee ala e donu i nia madagoaa huogodoo, dela gadoo di mau hagaamu goodou ang gi Titus gu modongoohia aga bolo e donu.

\VS{15}Malaa, dono aloho i goodou gu damana aga i dono mamaanadu godou manawa hagalongo, mo di godou benebene ia hagalabagau huoloo.

\VS{16}Deelaa laa, au e tenetene huoloo, idimaa, au e mee di hagadagadagagee adu gi goodou i nia mee huogodoo.




\par }\Chap{8}{\SH Wanga dehuia nia dama a Christ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mau duaahina nei, gimaua e hiihai bolo goodou gi iloo di hai o tumaalia o God, dela ne hai gi nia nohongo dabu ala i Macedonia.\XREF{*}{{\XO 8.1: }{\XT{Romans 15.26}}}

\VS{2}Digaula guu noho i lodo nia hagamada haingadaa llauehe, gei digaula gu tenetene huoloo, dela gaa hai di nadau wanga dehuia, mai i lodo nadau hagaloale.

\VS{3}Au e hagi adu bolo digaula ne dahi aga nadau mee ala ne mee ge guu logo gi nonua. Mai nadau hiihai,

\VS{4}digaula e tangi mai gi gimaua bolo gi kae ina nadau hagamaamaa, e hagamaamaa nia dama a God ala i Judea.

\VS{5}Digaula ne hai nia mee aanei guu hidi laa hongo mau mee ala ne hagamaanadu bolo aalaa nadau mee e mee di hai. Matagidagi, gei digaula ne dugu anga ginaadou gi Tagi, nomuli, ga dugu mai ginaadou gi gimaua labelaa mai di manawa o God.

\VS{6}Deenei di mau mee e hagamaaloo ai Titus dela ne daamada aga tegau deenei, bolo ia gi hagamaamaa ina goodou e haga lawa ai tegau o di aloho deelaa.

\VS{7}Goodou gu maluagina huoloo i nia mee huogodoo ala i godou baahi: di hagadonu, nia helekai, di kabemee, di hagamadabouli, di hagamaamaa, mo di godou aaloho i gimaua. Goodou gi heia hua beelaa tegau o di aloho deelaa.


\par }{\PP \VS{8}Ma hagalee taganoho dela e gowadu ko au gi goodou. Go dogu hiihai hua belee haga modongoohia adu nia hagamadabouli o digau ala i golo i di hagamaamaa, deenei dagu mee dela e halahala be di godou aloho le e donu.

\VS{9}Goodou e iloo tumaalia o tadau Dagi go Jesus Christ: i dono maluagina huoloo, ge Ia guu hai Ia gii hai be tangada hagaloale i goodou, bolo gi maluagina goodou mai dono hagaloale.

\VS{10}Dagu maanadu hagamaamaa e hai bolo ma e humalia maa goodou ga haga lawa di godou mee dela ne daamada i di ngadau ne hana. I di ngadau ne hana, goodou ne daamada ne hiihai di wanga, go goodou ala ne daamada di maa.

\VS{11}Deelaa laa, goodou gi heia gei gi haga lawa ina, goodou hagamahi heia gii lawa di godou mee dela guu lawa di haganoho i mua, mai i godou mee ala e mee di hai mai i lodo godou maluagina.

\VS{12}Maa goodou gaa tene gi di wanga gi daha, gei God e tene gi godou mee ala e mee di godou wanga gi daha, gei hagalee i godou mee ala e deemee di wanga gi daha.

\VS{13-14}Au hagalee hai digau ala i golo gi maamaa i dagu dugu nia mee daamaha gi godou nua, ma e humalia bolo goodou e hagamaamaa digau ala e dee dohu nadau mee, idimaa goodou e logo godou mee dolomeenei. Gei digaula ga hagamaamaa goodou i di godou madagoaa ma ga dee dohu godou mee, gei digaula e logo nadau mee. Deenei di hai e hagatongaadahi goodou mo digaula.

\VS{15}Be di Beebaa Dabu e helekai boloo,

\par }{\Q “Tangada dela ne hagabudu ana mee e logo,

\par }{\Q la hagalee logowaahee,

\par }{\Q gei tangada dela ne hagabudu ana mee hogoohi,

\par }{\Q la hagalee hogoohi loo.”\XREF{*}{{\XO 8.15: }{\XT{Exodus 16.18}}}


\par }{\SH Titus mo ono ehoo
\par }
{\PP \VS{16}Gimaua e danggee ang gi God i dana haga honu Titus gi di manawa hiihai huoloo e hagamaamaa goodou, gadoo be gimaua.

\VS{17}Gei hagalee bolo go di mau dangidangi ang gi mee dela ne hai a mee gii hai nia mee aanei, gei go dono hiihai hua bolo ia e hagamaamaa goodou, gei dela ne hanadu iei mee gi godou baahi, go mee hua bolo ia e hanadu.

\VS{18}Gei gimaua e hagau adu di mau duaahina dela e hagalabagau go nia nohongo dabu huogodoo i dana agoago di Longo Humalia.

\VS{19}Gei hagalee bolo deenei hua, gei nia nohongo dabu gu hilihili aga a mee, bolo gii hana madalia gimaua e dagidagi nnegau o di aloho deenei dela e haga madamada ai Tagi, gei e haga modongoohia ai di mau hiihai e hagamaamaa.


\par }{\PP \VS{20}Gimaua e hagamahi e hai hegau gii donu, bolo gi de leelee logo nia daangada i di gili di hagamaamaa dumaalia, dela e benebene i mau baahi.

\VS{21}Deenei di mau hagamaanadu bolo e hai gii donu nia mee huogodoo, hagalee bolo i mua hua nia golomada o Dimaadua, gei i mua labelaa nia golomada o nia daangada.\XREF{*}{{\XO 8.21: }{\XT{Proverbs 3.4
}}}


\par }{\PP \VS{22}Gimaua e hagau adu labelaa di mau duaahina dalia meemaa. Gimaua gu hagadina haga logowaahee dono modo gologolo mo dono hagamadabouli gi nnegau e logo, gei gimaua gu iloo bolo mee e hiihai huoloo e hagamaamaa. Dolomeenei gei mee e hiihai huoloo e hagamaamaa goodou, i dono hagadagadagagee huoloo adu gi goodou.

\VS{23}Gei Titus, go dogu ihoo mo dogu hagamaamaa dela nogo madalia au nogo ngalua e hagamaamaa goodou. Meemaa ala i golo, ga lloo adu labelaa, aalaa meemaa e hagau go nia nohongo dabu belee haga madamada a Christ.

\VS{24}Deenei laa, goodou gi haga modongoohia aga ina godou aaloho gi digaula bolo gi modongoohia ai nia nohongo dabu huogodoo, gei gi iloo bolo di mau hagaamu goodou le e donu.




\par }\Chap{9}{\SH Hagamaamaa gi digau hagadonu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ma e hagalee bolo au e hai loo gi hagi adu gi goodou di hagamaamaa dela ne hagau gi nia dama a God ala i Judea.

\VS{2}Au e iloo bolo goodou e hiihai e hagamaamaa, gei au gu hagaamu goodou gi digau Macedonia, i dagu helekai gi digaula boloo, “Tadau duaahina ala i Achaia gu hagatogomaalia mai di ngadau ne hana e hai di nadau hagamaamaa.” Malaa, di ala mee deenei gu haga ngalua aga digau dogologo i lodo digaula.\FTNT{*}{{\FR 9.2: }{\FT{Di waahale go Corinth la i lodo tenua go Achaia
}}}

\VS{3}Au e hagau adu tadau duaahina aanei bolo gi iloo goodou bolo mau hagaamu i goodou i nia mee aanei, la gi de dilikai, i dagu helekai dela ne hai bolo goodou gu hagatogomaalia di godou hagamaamaa.

\VS{4}Maa nei bolo digau o Macedonia ga lloo adu madalia au, la ga gidee bolo goodou digi hagatogomaalia godou mee, malaa, gei gimaua la ga langaadia huoloo, idimaa, di mau hagadagadagagee la gu damanaiee huoloo adu gi goodou, gei goodou hogi ga langaadia labelaa.

\VS{5}Deenei laa au ne hagamaanadu bolo e humalia e hai dagu dangidangi ang gi tadau duaahina aanei bolo digaula gi lloo adu gi goodou i ogu mua e hagatogomaalia di godou hagamaamaa dela guu lawa di godou hagababa, gei nia mee huogodoo ga togomaalia i dogu madagoaa dela ma gaa dau adu gi godou baahi. Deelaa di madagoaa e kila aga ai godou mee ala ne dahi aga, ala ne hai mai i lodo godou manawa humalia, hagalee ne hai hagakono.

\VS{6}Goodou gi langahia tangada dela e dogi ana lii laagau hogoohi, ia e hadi ana huwa laagau hogoohi. Gei tangada dela e dogi ana lii laagau e logo, ia e hadi ana huwa laagau e logo.

\VS{7}Tangada nei mo tangada nei gi dahi aga ina ana mee ala guu lawa di hagababa mai i ono lodo, hagalee bolo e hai hua tegau bolo gi heia, gei God le e aloho i tangada dela e tene di wanga ana mee gi daha.

\VS{8}God e mee di gowadu gi goodou ana mee gii logo i godou mee ala e hiihai ginai, bolo goodou la gii dohu i nia madagoaa huogodoo, mo anga labelaa gi nia hegau humalia ala i golo,

\VS{9}be di mee dela guu lawa ai di hihi i lodo di Beebaa Dabu boloo,

\par }{\Q “Mee e wanga dehuia gi digau ala hagaloale,

\par }{\Q gei dono dumaalia e hana hua beelaa.”\XREF{*}{{\XO 9.9: }{\XT{Pisalem 112.9}}}


\par }{\MM \VS{10}God e wanga gi digau hai hadagee nadau lii laagau e dogi mo nadau palaawaa e gai, gei go Mee hogi dela e gowadu gi goodou nia lii laagau huogodoo ala e hiihai ginai goodou, ga haga tomo aga nia maa, bolo gii hai nia huwa laagau e logowaahee mai i godou dumaalia.\XREF{*}{{\XO 9.10: }{\XT{Isaiah 55.10}}}

\VS{11}Gei Mee gaa hai goodou gi maluagina huoloo i nia madagoaa huogodoo, bolo goodou gii mee di wanga gi daha i nia madagoaa huogodoo ga hidi mai digau dogologo ga danggee gi God i godou wanga dehuia ala gaa kae go digaula mai tadau baahi.

\VS{12}Idimaa, tegau o di hagamaamaa deenei dela e hai go goodou, hagalee bolo e hagamaamaa hua nia dama a God, gei e hidi mai di hai danggee ang gi God mai i digau dogologo.

\VS{13}I di nadau gidee donu tegau o di hagamaamaa deenei, digau dogologowaahee ga haga hagaamu a God i di godou hagamahi gi di Longo Humalia o Christ dela gu haga modongoohia go goodou, mo godou dumaalia i di godou wanga dehuia ang gi digaula mo digau ala i golo.

\VS{14}Gei digaula ga dalodalo i goodou mai i lodo nadau manawa aloho, i tumaalia damanaiee dela ne gowadu dehuia go God gi goodou.

\VS{15}Gidaadou gi hagaamuina a God i dana wanga dehuia kisakis deenei.




\par }\Chap{10}{\SH Paul e duuli ana hegau
\par }
{\PP \VerseOne{1}Au go Paul, e hiihai e hai dagu dangidangi adu gi goodou. Hunu daangada e hai bolo au tangada e balabala dogu manawa ge e hila gi lala i dogu noho i godou baahi, gei e hagamuamua i dogu madagoaa ma ga mogowaa i goodou. Au e dangi hagamahi adu gi goodou i di manawa aloho mo tumaalia o Christ,

\VS{2}bolo gi hudee heia au gii daamaha adu gi goodou i dogu madagoaa ma gaa dau i godou baahi. E donu, au e daamaha ang gi digau ala e haihai bolo mau hangahaihai la go nnangaahai o henuailala.

\VS{3}E donu bolo gimaua e noho i henuailala, gei gimaua hagalee e heebagi be nia hangaahai o henuailala.

\VS{4}Nia goloo heebagi ala e heebagi ai gimaua, la hagalee nia goloo ni henuailala, go nia goloo mogobuna o God ala e oho ai nia duuli mau dangihi, gei aalaa hogi e oho ai nia helehelekai lagalagamaaloo hala.

\VS{5}Gimaua e dugudugu ia gi lala nia hagamuamua huogodoo ala e hai baahi gi di kabemee a God. Gimaua e lawalawa nia hagamaanadu huogodoo gii mee di hagalongo ang gi Christ.

\VS{6}Goodou ga dogomaalia di godou hagalongo, gei gimaua ga hagaduadua digau huogodoo ala hagalee hagalongo.


\par }{\PP \VS{7}Goodou e mmada hua gi nia mee ala e kila mai i mua godou golomada. Maa tangada gaa hai bolo ia di tama ni Christ, geia gi maanadu ina labelaa bolo gimaua nia dama ni Christ labelaa gadoo be ia.

\VS{8}Au hagalee langaadia, ma e aha maa au gu iehe dagu hagaamu nia mogobuna o Tagi ala ne dugu mai gi gimaua, go nia mogobuna ala e hagahumalia ai goodou, hagalee go nia mogobuna ala e hagahuaidu goodou.

\VS{9}Au hagalee hiihai bolo goodou gi hagamaanadu bolo au e hagamadagudagu goodou gi agu lede.

\VS{10}Holongo tangada ga helekai aga boloo, “Nia lede a Paul la gu maaloo dangihi balua, gei mee ma ga i tadau baahi, mee tangada hua bagege, ana helekai le e paagege.”

\VS{11}Tangada dela e hai beenei la gi iloo ia bolo ma hagalee hai geegee i mehanga mau mee ala e hihi adu gi goodou i di mau mogowaa loo i goodou, mo mau mee ala e hai adu gi goodou i mau madagoaa ma gaa noho i godou baahi.


\par }{\PP \VS{12}E donu bolo gimaua hagalee hagatautau gimaua gi digau ala e bida hagaamu ginaadou. Digau hua dadaulia ala e bida hagatautau ginaadou mo di hagadau hagi aga ginaadou gi nadau haganoho.

\VS{13}Gei gimaua hagalee bida hagaamu gimaua laa hongo di mau duhongo hegau dela gu dugu mai go God, mo mau hegau i godou baahi.

\VS{14}Di mau madagoaa ne lloo adu gi godou baahi, goodou e noho i lodo tegau deenei dela guu lawa di haga noho, gei gimaua hagalee ne hula laa hongo tegau deenei, dela bolo e gowadu di Longo Humalia i di hai o Christ.

\VS{15}Gimaua hagalee hagaamu nia hegau ala ne hai go digau ala i golo, i tua nia hegau a God ala ne haga noho ga gaamai gi gimaua. Gei gimaua e hagadagadagagee bolo godou hagadonu le e maaloo aga mo mau hegau ala e hai i godou baahi ga tomo aga labelaa, be di hai o nnegau a God ala gu dugu mai gi gimaua.

\VS{16}Gei gimaua gaa mee di hula e agoago di Longo Humalia gi lodo nia henua ala i golo i daha mo goodou, gei gimaua hagalee hagaamu tegau o tuai dangada dela ne hai i lodo nia henua aalaa.

\VS{17}Di Beebaa Dabu e helekai boloo,

\par }{\Q “Maa tangada bolo ia e hagaamu i dahi mee,

\par }{\Q geia gi hagaamuina di mee a Tagi dela ne hai.”\XREF{*}{{\XO 10.17: }{\XT{Jeremiah 9.24}}}


\par }{\MM \VS{18}Hagalee go tangada dela e bida hagaamu ia dela e hagahumalia i baahi o Tagi, gei go tangada hua dela gu hagaamu go Tagi.




\par }\Chap{11}{\SH Paul mo nia daangada agoago hagau dilikai
\par }
{\PP \VerseOne{1}Au e hiihai bolo goodou gi dumaalia mai gi di au, maa au e leelee be tangada dadaulia.

\VS{2}Au e dubua adu gi goodou e hai gadoo be God dela e dubua adu gi goodou. Goodou e hai gadoo be tama ahina madammaa dela ne hagababa ang gi taane hai lodo hua e dahi, deelaa go Christ.

\VS{3}Au e lliga bolo godou hagamaanadu gi dee hai hala hua, gaa kili gi daha godou haa manawa madammaa i Christ, gadoo be Eve dela ne halahalau go di kabemee tilikai o di gihaa.\XREF{*}{{\XO 11.3: }{\XT{Genesis 3.1-5,13}}}

\VS{4}Idimaa, goodou e dumaalia hua ang gi tei dangada dela ma ga hanadu gi godou baahi, e agoago adu tuai Jesus i daha mo di mau mee dela guu lawa di agoago adu gi goodou. Goodou guu kae tuai hagataalunga mo tuai longo humalia ala e hai gee huoloo mo di Hagataalunga mo di Longo Humalia ala ne kae go goodou i mau baahi!


\par }{\PP \VS{5}Au digi maanadu loo bolo au i bahi i lala digau ala e hai bolo ginaadou digau agoago hagau aamua.

\VS{6}Holongo au tangada e dee dohu i di helekai, gei hagalee bolo au e de kabemee. Gimaua gu haga modongoohia adu gi goodou nia mee aanei, i lodo nia madagoaa huogodoo i nia ala huogodoo.


\par }{\PP \VS{7}Au gu agoago adu de huia gi goodou di Longo Humalia a God. Au guu dugu au gi lala belee hagalaamua goodou. Ma e hala go dagu hai beenei?

\VS{8}I dogu ngalua i godou baahi, gei nia nohongo dabu ala i golo e hui au. E ala be au e gaiaa mai nia bahihadu digaula, e hagamaamaa goodou.

\VS{9}Gei dogu noho i godou baahi, gei au digi haga daadaamee ina goodou i nia teenedi belee hai ai dagu hagamaamaa. Aalaa hua go tadau duaahina ala ne loomoi i Macedonia ne gaamai nia mee huogodoo ala e manawa ginai au. I lodo hua nia madagoaa ala guu too gi daha, gei au digi hai goodou gi lodo daamaha. Dangi nei gaa hana, au hagalee hai goodou gii lodo daamaha!\XREF{*}{{\XO 11.9: }{\XT{Philippians 4.15-18}}}

\VS{10}Mai i di tonu o Christ dela i ogu lodo, au e hagababa adu gi goodou bolo deai tangada i lodo tenua go Achaia e mee di dugu dogu hagaamu deenei ai.

\VS{11}E hai behee? Au e helekai beenei, idimaa au hagalee e aloho i goodou? God e iloo bolo au e aloho i goodou!

\VS{12}Agu hegau aanei e hai, aalaa go agu mee e hai gi muli bolo “digau agoago hagau” ala i golo gi deemee di hagaamu ginaadou ge e hai hua bolo nadau hegau le e hai gadoo be mau hegau.

\VS{13}Digau aanei la hagalee digau agoago hagau e donu, digau agoago hagau hua dilikai e bida haga kila aga ginaadou gii hai be digau agoago hagau ni Christ.

\VS{14}Gei hagalee di mee e haga goboina deenei, idimaa, Setan e mee hua di bida haga gila aga ia gii hai be tangada di langi o di maalama.

\VS{15}Deenei laa, e hagalee haga goboina maa ana gau hai hegau gaa bida haga kila aga ginaadou gii hai be digau ala e hai hegau gi di tonu. Gei di hagaodi ginaadou e kae nadau hui gii tau ang gi nadau hegau.


\par }{\SH Nia hagaduadua Paul
\par }
{\PP \VS{16}Au e helekai adu labelaa gi goodou bolo goodou hudee hai bolo au e dadaulia. Maa goodou gaa dugu au bolo au e dadaulia gei goodou gi benebene ina hua au gi godou baahi be di godou benebene tangada dadaulia, gii iai dagu mee dulii e haga hagaamu ko au.

\VS{17}Agu helekai aanei e helehelekai iei au, la hagalee go nnelekai a God bolo gi helekai ai. I dogu helekai hagaamu, au e leelee be tangada dadaulia.

\VS{18}Idimaa e dogologo ala e bida haga hagaamu ginaadou i nia ala o henuailala, gei au hogi e hagaamu be digaula.

\VS{19}Goodou e iloo nia mee, gei goodou e dugu anga goodou gi digau dadaulia!

\VS{20}Goodou e manawa hagakono labelaa gi digau ala e hai goodou be nia hege, gei e hiihai e hai nadau huaidu adu gi goodou, e kae godou goloo, be e haga balumee goodou, be e paapaa godou gauwae.

\VS{21}Au e langaadia di hai bolo gimaua ne deemee di hai nia maa!

\par }{\PP Maa iai tangada e bida hagaamu ia i di mee, gei au e hagaamu au labelaa! Au e helekai gadoo be tangada dadaulia.

\VS{22}Malaa e hai behee? Digaula la digau Hebrew? Gei au hogi tangada Hebrew. Digaula la digau Israel? Gei au hogi tangada Israel. Digaula la digau ni di madawaawa Abraham? Au hogi tangada ni di madawaawa Abraham.

\VS{23}Digaula la nia hege ni Christ? Au e helekai be tangada hagawelewele, gei au di hege koia e humalia i digaula, idimaa, au gu ngalua damana i digaula. Au gu lawalawa haga logo i digaula, guu logo ogu holongo ne hagamamaawa, guu logo dogu dadaaligi hagahuaidu i digaula, hoohoo bolo gaa made.\XREF{*}{{\XO 11.23: }{\XT{Acts 16.23}}}

\VS{24}Nnolongo e lima gei digau o Jew ne haga mamaawa au haga motolu maa hiwa.\XREF{*}{{\XO 11.24: }{\XT{Deuteronomy 25.3}}}

\VS{25}Nnolongo e dolu, gei digau o Rome ne haga mamaawa au, tolongo e dahi gei au ne dilidili gi nia hadu. Nnolongo e dolu, gei au gu abulu i hongo nia wagabaalii. Tolongo e dahi, gei au nogo wanuwanu i di moana i di boo e dahi ge dahi aa.\XREF{*}{{\XO 11.25: }{\XT{Acts 16.22; 14.19}}}

\VS{26}Au guu tale gi nia haingadaa e logo i lodo dogu heehee i lodo nia monowai, i baahi digau gaiaa, i baahi ogu gau o Jew, mo i baahi digau tuadimee. Au guu tale gi nia haingadaa i lodo nia gowaa huogodoo i lodo nia waahale, lodo henua, lodo di moana, mo i baahi ogu ihoo hai gee.\XREF{*}{{\XO 11.26: }{\XT{Acts 9.23; 14.15}}}

\VS{27}Ogu ngalua llauehe ge haingadaa i golo, nnolongo e logo gei au ne haga aala i di boo, gu hiigai, gu hieinu, agu meegai ai, dogu gowaa e moe iei au ai, ge ogu goloo ai.

\VS{28}Gei i daha mo nia mee aanei ala e tale mai gi di au, i nia laangi huogodoo gei au guu lodo daamaha i dogu mamaanadu i nia nohongo dabu huogodoo.

\VS{29}Maa iai tangada e bagege, gei au hogi e lodo bagege. Maa iai tangada e doo gi lodo di hala, gei au e manawa gee gi mee.


\par }{\PP \VS{30}Maa au belee hagaamu au gi dahi mee, gei au ga hagaamu hua au i nia mee ala e haga modongoohia aga dogu bagege.

\VS{31}God, Tamana o tadau Dagi go Jesus Christ, gi hagaamu ina dono ingoo gaa hana hua beelaa, go Mee dela e iloo Ia bolo au hagalee kai tilikai.

\VS{32}Dogu noho i Damascus, gei di gobinaa o di king go Aretas gu hagaloohi nia bontai huogodoo o di waahale deelaa belee kumi au.\XREF{*}{{\XO 11.32: }{\XT{Acts 9.23-25}}}

\VS{33}Gei au gu haga hege ia i lodo di gada laa lodo di bongoo di abaaba, guu lele hagammuni i di king.




\par }\Chap{12}{\SH Nia moe a Paul mo ana haga modongoohia
\par }
{\PP \VerseOne{1}Au e hai gi hagaamu au, ma e aha maa deai ono humalia ai, gei au e haga modongoohia aga agu moe mo nia mee ala ne haga modongoohia mai go Tagi.

\VS{2}Au e iloo taane hagadonu a Christ ne lahi gi nua, gi di langi mugi nua loo i nia ngadau e madangaholu maa haa ne too gi daha. (Au e de iloo be di maa di mee guu hai, be di maa di moe, ma go God hua dela e iloo Ia.)

\VS{3-4}Au ga helekai labelaa. Au e iloo bolo tangada deenei la ne hana gi nua gi Paradais. (Gei au e de iloo be di maa di mee ne hai, be di maa di moe hua, ma go God hua dela e iloo Ia.) I di gowaa deelaa, mee ne longono nia mee ala e deemee di helekai ai, go nia mee ala e deemee di helekai go nia malau ngudu o tangada.

\VS{5}Gei au e hagaamu tangada deenei, hagalee hagaamu au, go nia mee hua ala e haga modongoohia aga dogu bagege.

\VS{6}Maa au ga hiihai di hagaamu au, gei au ga hagalee hai tangada boiboi, idimaa, agu helekai le e donu. Malaa, au hagalee hagaamu au idimaa au hagalee hiihai gi dahi dangada gi hagamaanadu au laa hongo dana iloo i ana mee ala ne gidee nogo hai koau, be ne longono i agu helekai.


\par }{\PP \VS{7}Au guu kae di hagammaemmae o tuduia o ogu goneiga, e hai gadoo be tangada kae hegau a Setan dela e dadaaligi au mo e duuli dogu hagaamu au, bolo au gi hudee hagaamuina au i nia mee haga goboina ala ne mmada ginai au.

\VS{8}Nnolongo e dolu, gei au ne dangidangi ang gi Tagi bolo gi daawa gi daha di ngudu mee duduia dela e daalo au.

\VS{9}Gei Mee ga helekai mai, “Dogu dumaalia la guu dohu adu gi di goe, idimaa, ogu mogobuna gu kila aga i baahi digau paagege.” Deenei dagu mee gu tenetene huoloo ginai au i dogu hagaamu dogu bagege, bolo au gi hagalongoia i ogu lodo nia mogobuna o Christ i dogu baahi.

\VS{10}Deenei di mee e tenetene huoloo iei au, i lodo dogu madagoaa bagege, ogu hagahuaidu, ogu haingadaa, dadaaligi, mo ogu hagaduadua i di gili o Christ. Dogu madagoaa ma ga bagege iei au, deelaa di madagoaa e maaloo iei au.


\par }{\SH Di mamaanadu Paul i digau Corinth
\par }
{\PP \VS{11}Au guu hai gadoo be tangada dadaulia. Go goodou dela ne hidi ei au beenei. Ma go goodou ala digau ne belee haga modongoohia aga di godou hiihai mai gi di au, idimaa, ma e aha maa au hagalee di mee, gei au hagalee i bahi i lala godou “gau agoago hagau”.

\VS{12}Nnagadilinga mogobuna mono mee haga goboina huoloo la guu lawa di hai ko au i godou baahi i di manawa hagakono, bolo gi modongoohia ai goodou bolo au tangada agoago hagau donu.

\VS{13}Goodou gu haingadaa i baahi nia nohongo dabu ala i golo, gei au digi hagadaadaamee ina goodou gi nia bahihadu e hagamaamaa au! Goodou dumaalia mai gi dagu hai hagalee hai donu!


\par }{\PP \VS{14}Deenei tolu holongo belee hanadu iei au gi godou baahi, gei au hagalee hanadu belee haga daamaha goodou. Hagalee go godou bahihadu ala e hiihai ginai au, gei go goodou. Hagalee go nia dama ala e hagahumalia nadau maadua, gei go nia maadua ala e hagahumalia nadau dama.

\VS{15}Au e tenetene bolo au e gowadu ogu goloo huogodoo mo dogu huaidina bolo au e hagamaamaa goodou. Malaa, e hai behee? Godou aloho i di au la ga dulii mai, i di au dela e damana dogu aloho i goodou?


\par }{\PP \VS{16}Malaa, goodou e baba hua bolo au hagalee ne haga daamaha goodou. Holongo iai tangada gaa hai bolo au tangada huaidu, e halahalau goodou.

\VS{17}E hai behee? Au guu kae dagu mee i goodou mai i agu gau kae hegau ala ne hagau adu gi godou baahi?

\VS{18}Au ne dangi anga hagamahi gi Titus bolo gi hanadu, ga dangi anga labelaa gi tadau duaahina dela i golo gi hanadu dalia a mee. Malaa, goodou e hai bolo aha, ma go Titus dela ne kae ana mee i goodou? Gimaua mo Titus la hagalee e ala be di hagataalunga e dahi, be nnangaahai hua e dahi?


\par }{\PP \VS{19}Holongo goodou e hagamaanadu bolo gimaua e abaaba gimaua i godou mua. Deeai, gimaua e helehelekai hua i mua nia golomada o God, be di hiihai o Christ i nia mee huogodoo ala nogo helekai ai gimaua adu gi goodou. Ogu ihoo hagaaloho, nia mee huogodoo ala e hai go gimaua, e hai belee hagamaamaa goodou.

\VS{20}Au e lliga i dogu hanadu gi goodou gi dee mmada adu gi goodou e hai gee godou mouli be dagu hai e hagamaanadu ai, gei goodou ga gidee bolo au e hagalee hai be di godou hagamaanadu. Au e lliga bolo au ga gidee goodou e lagamaaloo, manawa dubua, hagawelewele ngoohia, tumaanga, hagahuaidu, tamu dangada, hagapuu mo tee hagalongo.

\VS{21}Au e lliga bolo dogu madagoaa ga hanadu labelaa gi godou baahi, God gi de haga langaadia ina au i godou mua, gei au e manawa gee i digau ala guu hai di huaidu i mua, gei digi huli nadau lodo i nadau hai di huaidu, manawa manu, mo di mouli hai be di manu.




\par }\Chap{13}{\SH Hagaaloho hagamuliagina
\par }
{\PP \VerseOne{1}Deenei tolu holongo ga hanadu iei au gi godou baahi. Di Beebaa Dabu e helekai boloo,

\par }{\Q “Nia mee huogodoo e hai gi haga modongoohia gii donu

\par }{\Q mai i baahi nia daangada dogolua be dogodolu.”\XREF{*}{{\XO 13.1: }{\XT{Deuteronomy 17.6; 19.15}}}


\par }{\MM \VS{2}Au guu hai adu gi goodou nia mee aanei i mua dogu lua holongo ne hanadu iei au gi godou baahi. Gei au e haga langahia labelaa adu gi goodou i dogu madagoaa dela e de igolo i godou baahi, bolo dogu madagoaa dela ma ga hanadu labelaa gi godou baahi, deai tangada i digau ala ne hai nadau ihala i mua e mee di tanga gi daha mo di hagaduadua ai.

\VS{3}Goodou ga iloo bolo Christ le e helekai mai ogu lodo, ge Ia hagalee bagege dono hai hegau i godou baahi, ge Ia e hagi aga ono mahi adu gi goodou.

\VS{4}Mee ne daudau i di loobuu i dono bagege, gei Mee gu mouli i nia mogobuna o God. Gimaua hogi e paagege madalia a Mee, gei gimaua hogi e mouli madalia a Mee i nia mogobuna o God i di mau hai hegau adu gi goodou.


\par }{\PP \VS{5}Hagadina ina goodou be goodou digau e noho i di mouli hagadonu. Goodou gu iloo bolo Christ le e noho i godou lodo? Maa goodou ga de iloo goodou, e hai be di mee goodou gu magedaa di hagadina goodou.

\VS{6}Gei au e hagadagadagagee huoloo bolo goodou e iloo hua bolo gimaua hagalee kili gi daha mau hagadonu.

\VS{7}Gimaua e dangi ang gi God bolo goodou gi hudee heia nia mee huaidu, gei hagalee bolo gi humalia gimaua i mua nia daangada, gei bolo goodou gi heia nia mee ala e donu, ma e aha maa gimaua e hai be digau hai gee.

\VS{8}Idimaa, gimaua e deemee di hai mau mee ala e hai baahi gi di tonu, e hai hua mau mee ang gi di tonu.

\VS{9}Gimaua e tenetene huoloo i di mau paagege, gei goodou e maaloo! Gei deenei di mau mee e tangi ai gi God bolo gi heia goodou gii dohu anga.

\VS{10}Au e hihi adu nia mee aanei i dogu madagoaa dela e mogowaa i goodou, bolo di madagoaa au gaa dau adu gi godou baahi, gei au gi de leelee daamaha adu gi goodou i dogu hai hegau gi nia mogobuna o Tagi ala ne dugu mai gi di au belee hagamaaloo aga goodou gei hagalee oho gi daha.


\par }{\SH Nia hagaaloho hagaodi
\par }
{\PP \VS{11}Ogu duaahina nei, au e hai dagu hagaaloho adu gi goodou. Goodou gi hagamahi huoloo. Goodou hagalongo gi agu mee aanei ala ne hagi adu gi goodou. Goodou gii buni di manawa e dahi, noho i di aumaalia, gei di aloho mo di noho i di aumaalia o God gaa noho i godou baahi.


\par }{\PP \VS{12}Goodou gi hagadau hagaaloho i godou mehanga gi di hagaaloho o nia dama a Christ.

\par }{\PP Nia dama a God huogodoo e hai di nadau hagaaloho adu gi goodou.


\par }{\PP \VS{13}Tumaalia o tadau Dagi go Jesus Christ, mo di aloho o God, mo di hagadaubuni o di Hagataalunga Dabu gi madalia goodou huogodoo.


\par }